سکته گوش چیست؟ علائم، علل و راه‌های درمان

سکته گوش یا افت شنوایی حسی‌-عصبی ناگهانی، یکی از اورژانس‌های پزشکی در حوزه گوش و شنوایی است که اگر به‌موقع تشخیص داده و درمان نشود، می‌تواند منجر به کاهش دائمی شنوایی شود. این وضعیت که معمولاً تنها در یک گوش رخ می‌دهد، می‌تواند بدون هیچ هشدار قبلی و به‌طور ناگهانی ایجاد شود و تأثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی فرد بگذارد.

در این مقاله از بلاگ دکتر معصومه سعیدی، جراح و متخصص گوش، حلق و بینی، قصد داریم به‌صورت کامل به بررسی سکته گوش، علائم، علل، تشخیص و روش‌های درمان آن بپردازیم. اگر به سلامت گوش و شنوایی خود اهمیت می‌دهید، مطالعه این مطلب می‌تواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار شما قرار دهد.

سکته گوش چیست؟

سکته گوش یا افت شنوایی ناگهانی حسی‌-عصبی (Sudden Sensorineural Hearing Loss – SSHL)، کاهش شنوایی سریع و غیرمنتظره در گوش داخلی است که معمولاً در مدت ۷۲ ساعت یا کمتر اتفاق می‌افتد. این کاهش ممکن است خفیف تا شدید باشد و در اغلب موارد، تنها یک گوش را درگیر می‌کند.

چه تفاوتی با سایر مشکلات شنوایی دارد؟

بر خلاف مشکلات تدریجی شنوایی مانند پیرگوشی یا آسیب ناشی از نویز، سکته گوش به‌صورت ناگهانی اتفاق می‌افتد و ممکن است فرد از خواب بیدار شود و متوجه شود که دیگر صدای اطراف را نمی‌شنود یا گوشش احساس کیپی دارد.

علائم سکته گوش

شناخت علائم این بیماری بسیار مهم است تا بتوان سریعاً اقدامات درمانی را شروع کرد. مهم‌ترین علائم عبارتند از:

• کاهش ناگهانی شنوایی در یک گوش
• احساس کیپ شدن یا پری گوش
• صدای وزوز (Tinnitus) در گوش آسیب‌دیده
• سرگیجه یا عدم تعادل
• اختلال در درک گفتار، به‌ویژه در محیط‌های شلوغ

نکته مهم: هر کاهش شنوایی ناگهانی باید به‌عنوان اورژانس پزشکی در نظر گرفته شود و مراجعه به پزشک در سریع‌ترین زمان ممکن الزامی است.

علل بروز سکته گوش

در بسیاری از موارد، علت دقیق سکته گوش مشخص نیست (ایدیوپاتیک)، اما عوامل زیر می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند:

۱. ویروس‌ها

عفونت‌های ویروسی (مانند ویروس هرپس، اوریون یا آنفلوآنزا) ممکن است به عصب شنوایی یا گوش داخلی آسیب بزنند.

۲. اختلالات عروقی

کاهش ناگهانی جریان خون به حلزون گوش می‌تواند منجر به سکته گوش شود؛ مشابه سکته مغزی اما در ابعاد کوچک‌تر و محدود به گوش.

۳. بیماری‌های خودایمنی

در برخی موارد، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به ساختارهای گوش داخلی حمله می‌کند.

۴. آسیب فیزیکی یا فشار ناگهانی

مانند ضربه شدید به سر یا افزایش ناگهانی فشار (مثلاً هنگام غواصی یا پرواز).

۵. مصرف برخی داروها

داروهای اتوتوکسیک (گوش‌آسیب‌رسان) مثل برخی آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای شیمی‌درمانی.

روش‌های تشخیص

معاینه فیزیکی و بررسی شرح حال

پزشک ابتدا علائم و سوابق پزشکی را بررسی می‌کند تا علل احتمالی دیگر مانند جرم گوش یا عفونت را رد کند.

آزمون‌های شنوایی (ادیومتری)

آزمون ادیومتری مشخص می‌کند که کاهش شنوایی از نوع حسی‌-عصبی است یا نه.

تست‌های تصویربرداری

در برخی موارد، MRI برای بررسی ساختار گوش داخلی یا عصب شنوایی توصیه می‌شود تا علل جدی مانند تومورها (نورینوم آکوستیک) رد شوند.

راه‌های درمان سکته گوش

درمان به‌موقع و اصولی سکته گوش می‌تواند نقش حیاتی در بازگرداندن شنوایی فرد ایفا کند. هدف اصلی درمان، کاهش التهاب، بهبود جریان خون به حلزون گوش و بازگرداندن عملکرد عصب شنوایی است. بسته به شدت علائم، زمان شروع درمان و پاسخ بدن به دارو، پزشک یکی یا ترکیبی از روش‌های زیر را تجویز می‌کند:

۱. درمان دارویی با کورتیکواستروئیدها (کورتون‌ها)

کورتون‌ها مانند پردنیزولون یا دگزامتازون، خط اول درمان سکته گوش محسوب می‌شوند.

مزایای کورتون‌ها:

• کاهش التهاب در ساختارهای حساس گوش داخلی
• کاهش فشار در فضای حلزونی
• افزایش جریان خون به سلول‌های شنوایی
• جلوگیری از پیشرفت آسیب‌های عصبی

نحوه تجویز:

• معمولاً درمان خوراکی با دوز بالا آغاز می‌شود (Prednisolone 60mg/day به مدت 7-14 روز) و به‌تدریج کاهش می‌یابد (tapering).
• در برخی بیماران، خصوصاً کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا فشار خون دارند، تنظیم دقیق دوز دارو ضروری است.

نکته مهم:

برای دستیابی به بهترین نتیجه، شروع درمان در ۷۲ ساعت اول پس از بروز علائم بسیار حیاتی است. هرچه درمان زودتر آغاز شود، شانس بازگشت شنوایی بیشتر خواهد بود.

۲. تزریق داخل‌گوشی کورتون (تزریق اینتراتیمپانیک)

در مواقعی که درمان خوراکی موثر نباشد یا منع مصرف وجود داشته باشد (مثلاً در بیماران با دیابت کنترل‌نشده یا مشکلات گوارشی)، تزریق مستقیم کورتون به گوش میانی انجام می‌شود.

مزایای تزریق داخل‌گوشی:

• رساندن دارو با غلظت بالا به مجاورت عصب شنوایی
• کاهش عوارض سیستمیک (در مقایسه با مصرف خوراکی)
• مؤثر در بیماران مقاوم به درمان اولیه

فرآیند انجام:

• تزریق در مطب یا کلینیک به‌صورت سرپایی انجام می‌شود.
• پس از بی‌حسی موضعی پرده گوش، دارو از طریق سوزن ظریفی وارد گوش میانی می‌شود.
• بیمار معمولاً باید به مدت ۱۵–۳۰ دقیقه در یک موقعیت خاص قرار بگیرد تا دارو بهتر جذب شود.

دفعات تزریق:

• ممکن است ۳ تا ۴ تزریق در طول چند هفته نیاز باشد، بسته به پاسخ بدن.

۳. درمان‌های حمایتی و مکمل

در کنار درمان اصلی با کورتون، پزشک ممکن است بسته به شرایط بیمار از درمان‌های حمایتی نیز بهره بگیرد:

داروهای افزایش‌دهنده جریان خون:

• داروهایی مانند بتاهیستین، وینکامین یا پنتوکسی‌فیلین برای بهبود گردش خون در گوش داخلی تجویز می‌شوند.
• هدف این داروها، بهبود اکسیژن‌رسانی به سلول‌های شنوایی و جلوگیری از تخریب بیشتر سلولی است.

آنتی‌ویروس‌ها (در صورت شواهد بالینی):

• اگر شک به ویروس (مثلاً تب‌خال یا زونا) وجود داشته باشد، داروهایی مانند آسیکلوویر نیز به‌صورت همزمان تجویز می‌شوند.

ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها:

• مکمل‌هایی مانند ویتامین B12، ویتامین E، و Q10 می‌توانند به بازسازی سلول‌های عصبی و کاهش استرس اکسیداتیو کمک کنند.

اکسیژن‌درمانی پرفشار (HBOT):

• در مراکز تخصصی، اکسیژن هیرباریک گاهی برای بهبود اکسیژن‌رسانی به گوش داخلی استفاده می‌شود.
• این روش خصوصاً در بیمارانی که به درمان اولیه پاسخ نداده‌اند، کاربرد دارد.

۴. توان‌بخشی شنوایی و درمان‌های جایگزین در صورت عدم بهبود کامل

در صورتی که علیرغم درمان‌های اولیه، شنوایی به‌طور کامل بازنگردد، می‌توان از روش‌های زیر برای بازگرداندن کیفیت زندگی استفاده کرد:

سمعک (Hearing Aids):

• در موارد افت شنوایی متوسط، سمعک‌های دیجیتال می‌توانند تقویت‌کننده‌های مؤثری برای شنوایی باشند.
• تنظیم سمعک باید توسط شنوایی‌شناس انجام شود.

کاشت حلزون (Cochlear Implant):

• اگر افت شنوایی شدید یا کامل باشد و سمعک مؤثر واقع نشود، کاشت حلزون ممکن است توصیه شود.
• این روش به‌ویژه در بیماران زیر ۶۰ سال و کسانی که یک گوش سالم دارند، نتایج قابل‌توجهی دارد.

درمان‌های توان‌بخشی همراه با مشاوره:

• مشاوره با شنوایی‌شناس، گفتاردرمان و روان‌شناس در کنار توان‌بخشی می‌تواند به بهبود عملکرد ارتباطی فرد کمک کند، به‌ویژه اگر مشکل شنوایی با اضطراب یا افسردگی همراه باشد.

آیا سکته گوش قابل پیشگیری است؟

در بسیاری از موارد علت سکته گوش ناشناخته است و نمی‌توان آن را به‌طور کامل پیشگیری کرد. اما با رعایت موارد زیر می‌توان احتمال آن را کاهش داد:

• پیشگیری از عفونت‌های ویروسی با واکسیناسیون و رعایت بهداشت
• ترک سیگار و کنترل فشار خون
• پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای اتوتوکسیک
• مراجعه فوری به متخصص در صورت بروز هرگونه علامت مشکوک

تاکید بر اهمیت مراجعه فوری به پزشک

درمان زودهنگام، شانس بازگشت شنوایی را تا حد زیادی افزایش می‌دهد. هرگونه تاخیر در درمان (بیش از ۷ الی ۱۰ روز) ممکن است باعث ماندگار شدن افت شنوایی شود. به همین دلیل توصیه می‌شود که در صورت تجربه هرگونه کاهش شنوایی ناگهانی، فوراً به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

جمع‌بندی

سکته گوش یکی از جدی‌ترین اختلالات شنوایی است که می‌تواند به‌طور ناگهانی و بدون علائم هشداردهنده بروز کند. شناخت علائم، مراجعه سریع به پزشک، و شروع درمان مناسب می‌تواند تفاوت زیادی در نتیجه نهایی ایجاد کند. دکتر معصومه سعیدی، به عنوان فلوشیپ جراحی گوش و قاعده جمجمه، تخصص ویژه‌ای در تشخیص و درمان این بیماری دارد.

سوالات پرتکرار درباره سکته گوش