لابیرنتیت (Labyrinthitis)؛ علائم، علت و درمان

لابیرنتیت به التهاب گوش داخلی گفته می‌شود؛ بخشی از سیستم شنوایی و تعادلی بدن که نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل، جهت‌یابی و انتقال صدا به مغز دارد. گوش داخلی تنها مسئول شنیدن صدا نیست، بلکه اطلاعات مربوط به وضعیت سر و حرکت بدن را نیز به مغز منتقل می‌کند. به همین دلیل، وقتی این بخش دچار التهاب می‌شود، علائم بیمار معمولاً شدید، ناگهانی و ناتوان‌کننده است.

بسیاری از بیماران اولین حمله لابیرنتیت را با مشکلات جدی مغزی مانند سکته اشتباه می‌گیرند، زیرا سرگیجه به‌صورت ناگهانی و همراه با تهوع شدید بروز می‌کند. آگاهی از این بیماری و شناخت علائم آن کمک می‌کند بیمار با آرامش بیشتری مسیر تشخیص و درمان را طی کند و از نگرانی‌های غیرضروری جلوگیری شود.

علت‌های ایجاد لابیرنتیت

لابیرنتیت با منشأ ویروسی

شایع‌ترین علت لابیرنتیت، عفونت‌های ویروسی است. بسیاری از بیماران سابقه سرماخوردگی شدید، آنفلوآنزا یا عفونت‌های تنفسی فوقانی در روزها یا هفته‌های قبل دارند. در این شرایط، پس از فروکش کردن علائم عمومی بیماری، التهاب گوش داخلی ظاهر می‌شود و سرگیجه ناگهانی آغاز می‌گردد. ویروس‌ها می‌توانند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم باعث اختلال در عملکرد سیستم تعادلی شوند.

لابیرنتیت باکتریایی؛ شکل جدی‌تر بیماری

در تعداد کمتری از بیماران، لابیرنتیت منشأ باکتریایی دارد. این نوع معمولاً در پی عفونت شدید گوش میانی یا بیماری‌هایی مانند مننژیت ایجاد می‌شود. اهمیت این نوع لابیرنتیت در این است که در صورت تأخیر در درمان، احتمال آسیب دائمی شنوایی یا اختلال پایدار تعادل افزایش می‌یابد. به همین دلیل تشخیص سریع و درمان فوری اهمیت زیادی دارد.

عوامل زمینه‌ساز دیگر

در برخی موارد، عواملی مانند ضعف سیستم ایمنی، ضربه به سر، جراحی‌های گوش، بیماری‌های خودایمنی یا مصرف برخی داروها می‌توانند زمینه بروز لابیرنتیت را فراهم کنند. با این حال، در تعدادی از بیماران علت مشخصی یافت نمی‌شود.

علائم لابیرنتیت چگونه بروز می‌کند؟

مهم‌ترین علامت لابیرنتیت، سرگیجه شدید و چرخشی است؛ به‌طوری که بیمار احساس می‌کند محیط اطراف در حال حرکت است. این سرگیجه معمولاً مداوم بوده و با حرکت سر یا تغییر وضعیت تشدید می‌شود. به همین دلیل بسیاری از بیماران در روزهای اول بیماری قادر به راه رفتن، ایستادن یا انجام فعالیت‌های روزمره نیستند.

تهوع و استفراغ از علائم شایع همراه هستند. در بسیاری از موارد، شنوایی نیز درگیر می‌شود و بیمار کاهش شنوایی یا وزوز گوش را، اغلب در یک گوش، تجربه می‌کند. احساس پری یا فشار در گوش نیز ممکن است وجود داشته باشد. در معاینه بالینی، حرکات غیرطبیعی چشم (نیستاگموس) می‌تواند نشانه درگیری سیستم تعادلی باشد.

وجود تب بالا، سردرد شدید یا کاهش شنوایی پیشرونده از علائم هشداردهنده محسوب می‌شود و نیاز به بررسی فوری دارد.

تفاوت لابیرنتیت با سایر علل شایع سرگیجه

لابیرنتیت گاهی با نوریت وستیبولار اشتباه گرفته می‌شود. تفاوت اصلی این دو در شنوایی است؛ در نوریت وستیبولار سرگیجه شدید وجود دارد اما شنوایی معمولاً طبیعی باقی می‌ماند، در حالی که در لابیرنتیت ممکن است شنوایی نیز درگیر شود.

در بیماری منیر، سرگیجه‌ها به‌صورت حملات عودکننده ظاهر می‌شوند و معمولاً با نوسان شنوایی، وزوز گوش و احساس پری همراه هستند. این در حالی است که لابیرنتیت اغلب به‌صورت یک حمله حاد و ناگهانی بروز می‌کند.

سرگیجه وضعیتی خوش‌خیم (BPPV) معمولاً کوتاه‌مدت است و فقط با تغییر وضعیت سر ایجاد می‌شود و برخلاف لابیرنتیت، کاهش شنوایی در آن دیده نمی‌شود.

تشخیص لابیرنتیت چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص لابیرنتیت در درجه اول بر اساس شرح حال دقیق بیمار و معاینه تخصصی گوش و سیستم تعادل انجام می‌شود. نوع سرگیجه، مدت آن و علائم همراه نقش مهمی در تشخیص دارند. بررسی شنوایی با تست‌هایی مانند ادیومتری کمک می‌کند میزان درگیری سیستم شنوایی مشخص شود.

در مواردی که علائم غیرمعمول باشند، به درمان پاسخ داده نشود یا شک به علل مرکزی وجود داشته باشد، ممکن است تست‌های پیشرفته تعادلی یا تصویربرداری مانند MRI درخواست شود تا سایر بیماری‌های مهم رد شوند.

درمان لابیرنتیت

درمان لابیرنتیت به علت زمینه‌ای و شدت علائم بستگی دارد و هدف آن کاهش سرگیجه، کنترل التهاب و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت است.

درمان دارویی در فاز حاد

در روزهای ابتدایی که سرگیجه شدید است، داروهای ضدسرگیجه و ضدتهوع برای کنترل علائم تجویز می‌شوند تا بیمار بتواند استراحت کند و دچار کم‌آبی نشود. در برخی بیماران، به‌ویژه در صورت وجود کاهش شنوایی، پزشک ممکن است از کورتون برای کاهش التهاب گوش داخلی استفاده کند.

درمان لابیرنتیت باکتریایی

در صورت وجود شواهد به نفع منشأ باکتریایی، درمان آنتی‌بیوتیکی ضروری است و نباید به تعویق بیفتد. پیگیری دقیق درمان در این موارد اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر می‌تواند منجر به آسیب دائمی شنوایی شود.

استراحت و مراقبت‌های حمایتی

در فاز حاد بیماری، استراحت نسبی توصیه می‌شود. پرهیز از حرکات ناگهانی سر، رانندگی و فعالیت‌هایی که نیاز به تعادل دقیق دارند به کاهش علائم کمک می‌کند. مصرف مایعات کافی، خواب منظم و کاهش استرس نیز نقش مهمی در بهبود دارند.

توان‌بخشی وستیبولار

در برخی بیماران، پس از فروکش کردن علائم شدید، احساس عدم تعادل یا گیجی باقی می‌ماند. تمرین‌های توان‌بخشی وستیبولار به مغز کمک می‌کنند تا با شرایط جدید تطابق پیدا کند و تعادل به‌تدریج به حالت طبیعی بازگردد.

لابیرنتیت در کودکان

در کودکان، تشخیص لابیرنتیت ممکن است دشوارتر باشد، زیرا کودک نمی‌تواند احساس سرگیجه را به‌خوبی توصیف کند. علائم ممکن است به شکل بی‌قراری، گریه‌های غیرمعمول، امتناع از راه رفتن، عدم تعادل، زمین خوردن‌های مکرر یا تهوع و استفراغ بروز کند. گاهی کودک هنگام راه رفتن به والدین می‌چسبد یا از حرکت کردن می‌ترسد. تشخیص زودهنگام در کودکان اهمیت زیادی دارد تا از تأثیر احتمالی بیماری بر شنوایی جلوگیری شود.

لابیرنتیت در دوران بارداری

در دوران بارداری، لابیرنتیت به‌خودی‌خود شایع‌تر نیست، اما درمان آن حساس‌تر است. بسیاری از داروهای مورد استفاده برای سرگیجه باید با احتیاط مصرف شوند. به همین دلیل، هرگونه سرگیجه شدید در دوران بارداری باید حتماً تحت نظر متخصص گوش و حلق و بینی بررسی شود تا سلامت مادر و جنین حفظ گردد.

سیر بیماری و پیش‌آگهی

در بیشتر بیماران، علائم شدید لابیرنتیت طی چند روز تا یک هفته کاهش پیدا می‌کند. احساس عدم تعادل ممکن است چند هفته باقی بماند، اما به‌تدریج بهتر می‌شود. اغلب بیماران به بهبودی کامل می‌رسند، به‌ویژه اگر درمان به‌موقع آغاز شود و علت بیماری به‌درستی تشخیص داده شود

پرسش‌های متداول درباره لابیرنتیت