علت سرگیجه چیست؟ بررسی انواع سرگیجه و روش های درمان

سرگیجه یکی از علائمی است که افراد مختلف آن را به شکل های متفاوتی توصیف می کنند. بعضی افراد احساس می کنند خودشان یا محیط اطرافشان در حال چرخش است، برخی هنگام راه رفتن تعادل ندارند و گروهی دیگر از سبکی سر، سیاهی رفتن چشم یا احساس نزدیک شدن به غش شکایت دارند. به همین دلیل، نمی توان برای همه افرادی که می گویند «سرگیجه دارم» یک علت یا یک درمان مشخص در نظر گرفت.

علت سرگیجه می تواند از مشکلات شایع و قابل درمان گوش داخلی مانند سرگیجه وضعیتی خوش خیم یا BPPV تا بیماری منیر، التهاب عصب تعادلی، لابیرنتیت، میگرن وستیبولار، افت فشار خون، کم خونی، عوارض بعضی داروها و در مواردی بیماری های قلبی یا عصبی متفاوت باشد. بنابراین درمان سرگیجه باید بر اساس علت آن انجام شود و مصرف یک «قرص سرگیجه» الزاماً مشکل اصلی را برطرف نمی کند. در ادامه، انواع سرگیجه، شایع ترین علت ها، علائم خطر، روش های تشخیص و درمان سرگیجه را به طور کامل بررسی می کنیم.

سرگیجه چیست؟

در پزشکی، آنچه بیمار به عنوان سرگیجه بیان می کند می تواند شامل چند احساس متفاوت باشد. برای پیدا کردن علت، فقط توصیف «چرخیدن» یا «گیجی» کافی نیست و زمان شروع علائم، مدت هر حمله، شرایط ایجاد آن و علائم همراه نیز اهمیت زیادی دارند.

سرگیجه دورانی یا Vertigo

در سرگیجه دورانی فرد احساس می کند خودش یا محیط اطراف در حال حرکت یا چرخیدن است، در حالی که در واقع حرکتی وجود ندارد.

این نوع سرگیجه اغلب در اختلالات سیستم تعادلی گوش داخلی دیده می شود، اما بعضی بیماری های مغز، ساقه مغز و مخچه نیز می توانند باعث سرگیجه دورانی شوند.

سبکی سر و احساس نزدیک شدن به غش

در این حالت فرد معمولاً احساس چرخش ندارد. ممکن است بگوید چشمم سیاهی می رود، احساس ضعف می کنم یا تصور می کنم ممکن است بیهوش شوم.

افت فشار خون، کم آبی بدن، افت قند خون، کم خونی، برخی مشکلات قلبی و بعضی داروها می توانند چنین حالتی ایجاد کنند.

عدم تعادل

گاهی بیمار احساس چرخش یا غش ندارد، اما هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس بی ثباتی می کند.

اختلالات سیستم تعادلی گوش، مشکلات عصبی، ضعف عضلات، مشکلات بینایی، کاهش حس اندام ها، افزایش سن و بعضی داروها می توانند در ایجاد عدم تعادل نقش داشته باشند.

بنابراین هر احساس گیجی یا بی تعادلی الزاماً به معنی بیماری گوش داخلی نیست.

گوش داخلی چه ارتباطی با سرگیجه دارد؟

گوش داخلی علاوه بر شنوایی، نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل دارد. در این قسمت از گوش، مجاری نیم دایره و سایر ساختارهای وستیبولار قرار دارند که حرکت سر و تغییر وضعیت بدن را تشخیص می دهند.

مغز برای حفظ تعادل اطلاعات چند سیستم را همزمان پردازش می کند:

• سیستم تعادلی یا وستیبولار گوش داخلی
• چشم ها و سیستم بینایی
• گیرنده های حسی عضلات و مفاصل
• مراکز عصبی در مغز و مخچه

اگر اطلاعاتی که این سیستم ها به مغز می فرستند با یکدیگر هماهنگ نباشند، ممکن است فرد دچار سرگیجه، تهوع یا عدم تعادل شود. به همین دلیل، بیماری های گوش داخلی یکی از مهم ترین علل سرگیجه دورانی هستند.

شایع ترین علت های سرگیجه چیست؟

شدت سرگیجه به تنهایی نمی تواند مشخص کند علت بیماری چقدر جدی است. یک بیماری خوش خیم گوش داخلی ممکن است سرگیجه بسیار شدید ایجاد کند و در مقابل، بعضی بیماری های مهم ممکن است در ابتدا با علائم محدودتری ظاهر شوند.

1. سرگیجه وضعیتی خوش خیم یا BPPV

سرگیجه وضعیتی حمله ای خوش خیم یا Benign Paroxysmal Positional Vertigo یکی از شایع ترین علل سرگیجه دورانی ناشی از گوش داخلی است.

در گوش داخلی ذرات بسیار کوچکی از کربنات کلسیم وجود دارند. اگر این ذرات از محل طبیعی خود جدا شده و وارد یکی از مجاری نیم دایره شوند، حرکت سر می تواند باعث تحریک غیرطبیعی سیستم تعادل شود.

در BPPV سرگیجه معمولاً با حرکاتی مانند موارد زیر ایجاد می شود:

• غلت زدن در تخت
• خوابیدن یا بلند شدن از تخت
• نگاه کردن به بالا
• خم شدن
• چرخاندن سریع سر

حمله سرگیجه معمولاً کوتاه است و در الگوی تیپیک اغلب کمتر از یک دقیقه طول می کشد. با این حال ممکن است بعد از پایان حمله برای مدتی احساس عدم تعادل باقی بماند.

BPPV چگونه تشخیص داده می شود؟

یکی از روش های تشخیص BPPV کانال خلفی، تست Dix-Hallpike است. در این معاینه پزشک سر و بدن بیمار را در وضعیت مشخصی قرار می دهد و بروز سرگیجه و نوع حرکات غیرارادی چشم یا نیستاگموس را بررسی می کند.

درمان BPPV چیست؟

در صورت تایید تشخیص، درمان اصلی BPPV معمولاً استفاده از مانورهای جابه جایی ذرات گوش داخلی است. مانور Epley یکی از شناخته شده ترین این مانورها برای بعضی انواع BPPV است.

داروهای ضد سرگیجه درمان اصلی BPPV محسوب نمی شوند و استفاده روتین و طولانی مدت از داروهای مهارکننده سیستم تعادل برای این بیماری توصیه نمی شود.

2. التهاب عصب تعادلی یا Vestibular Neuritis

التهاب یا اختلال حاد عصب وستیبولار می تواند باعث شروع ناگهانی سرگیجه شدید و مداوم شود.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• سرگیجه شدید
• تهوع و استفراغ
• عدم تعادل
• تشدید علائم با حرکت سر
• حرکات غیرارادی چشم

برخلاف بعضی بیماری های دیگر گوش داخلی، کاهش شنوایی جدید معمولاً جزء علائم اصلی نوریت وستیبولار نیست.

علائم شدید ممکن است در ابتدا برای ساعت ها یا چند روز ادامه پیدا کنند و سپس به تدریج کاهش یابند. در مرحله بهبودی، توانبخشی وستیبولار و بازگشت تدریجی به فعالیت اهمیت زیادی دارد.

3. لابیرنتیت

لابیرنتیت می تواند علاوه بر سرگیجه و عدم تعادل با علائم شنوایی نیز همراه باشد.

بیمار ممکن است دچار:

• سرگیجه
• عدم تعادل
• تهوع
• وزوز گوش
• کاهش شنوایی

شود.

وجود کاهش شنوایی جدید همراه با سرگیجه اهمیت دارد و نباید آن را صرفاً به یک سرگیجه ساده نسبت داد. به خصوص کاهش شنوایی ناگهانی نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

4. بیماری منیر

بیماری منیر یکی از اختلالات گوش داخلی است که می تواند حملات تکرارشونده سرگیجه ایجاد کند.

علائم مهم آن ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• حملات خودبه خودی سرگیجه دورانی
• کاهش شنوایی حسی عصبی
• وزوز گوش
• احساس فشار یا پری در گوش

در بیماری منیر قطعی، حملات سرگیجه معمولاً بین حدود 20 دقیقه تا 12 ساعت طول می کشند و بررسی شنوایی برای تشخیص اهمیت دارد.

وجود سرگیجه و وزوز به تنهایی برای تشخیص بیماری منیر کافی نیست. میگرن وستیبولار و بیماری های دیگر نیز ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند.

5. میگرن وستیبولار یا میگرن تعادلی

میگرن همیشه به شکل سردرد شدید ظاهر نمی شود. در بعضی بیماران سرگیجه یا عدم تعادل یکی از تظاهرات اصلی میگرن است که به آن میگرن وستیبولار گفته می شود.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• حملات سرگیجه
• عدم تعادل
• تهوع
• حساسیت به نور
• حساسیت به صدا
• سردرد میگرنی
• علائم بینایی
• سابقه میگرن

بعضی حملات حتی بدون سردرد اتفاق می افتند.

برای تشخیص، الگوی تکرار حملات و وجود سابقه یا سایر ویژگی های میگرن اهمیت دارد.

6. افت فشار خون هنگام ایستادن

اگر فرد هنگام بلند شدن از حالت خوابیده یا نشسته دچار سبکی سر، سیاهی رفتن چشم یا احساس نزدیک شدن به غش شود، افت فشار خون وضعیتی یکی از علت های قابل بررسی است.

کم آبی بدن، بعضی داروها، بیماری های قلبی و برخی مشکلات سیستم عصبی خودکار می توانند باعث این وضعیت شوند.

این نوع احساس با سرگیجه دورانی ناشی از گوش داخلی متفاوت است.

7. کم خونی و مشکلات متابولیک

همه سرگیجه ها ناشی از گوش نیستند.

کم خونی می تواند علاوه بر سرگیجه یا سبکی سر با مواردی مانند:

• خستگی
• ضعف
• تپش قلب
• رنگ پریدگی
• تنگی نفس

همراه باشد.

افت قند خون نیز ممکن است باعث لرزش، تعریق، ضعف، گرسنگی، گیجی و سرگیجه شود.

اختلالات تیروئید، کم آبی بدن و بعضی مشکلات متابولیک نیز بسته به شرایط فرد ممکن است در ایجاد علائم نقش داشته باشند.

8. مشکلات قلبی

گاهی آنچه بیمار سرگیجه می نامد در واقع احساس نزدیک شدن به غش است.

اختلال ریتم قلب، کاهش شدید فشار خون و بعضی بیماری های قلبی می توانند باعث کاهش موقت خون رسانی مناسب به مغز شوند.

اگر سرگیجه همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، بیهوشی یا تپش قلب غیرعادی باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

9. بیماری های مغزی و عصبی

بیشتر سرگیجه ها ناشی از سکته مغزی نیستند، اما بعضی اختلالات سیستم عصبی مرکزی می توانند با سرگیجه یا عدم تعادل ظاهر شوند؛ از جمله:

• سکته مغزی
• بیماری های ساقه مغز یا مخچه
• ام اس
• بعضی تومورها
• برخی اختلالات عروقی

نحوه شروع علائم، وجود علائم همراه و معاینه عصبی در تشخیص این موارد اهمیت زیادی دارند.

10. مصرف بعضی داروها

بعضی داروها می توانند باعث سرگیجه، خواب آلودگی، افت فشار یا اختلال تعادل شوند؛ از جمله برخی داروهای:

• خواب آور و آرام بخش
• فشار خون
• ضد تشنج
• روان پزشکی
• دارای اثر سمی بر گوش

اگر سرگیجه بعد از شروع یک داروی جدید یا تغییر مقدار مصرف آن آغاز شده است، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود. داروی تجویز شده نباید خودسرانه قطع شود.

11. اضطراب و سرگیجه عملکردی

اضطراب و حملات پانیک نیز می توانند در بعضی افراد با سبکی سر، تپش قلب و احساس عدم تعادل همراه باشند.

همچنین نوعی اختلال مزمن به نام PPPD یا سرگیجه ادراکی وضعیتی مداوم وجود دارد که با احساس طولانی مدت عدم ثبات یا سرگیجه غیرچرخشی همراه است و ممکن است در حالت ایستاده، هنگام حرکت یا در محیط های شلوغ دیداری تشدید شود.

با این حال، سرگیجه جدید نباید بدون بررسی مناسب فقط به اضطراب نسبت داده شود.

مدت زمان سرگیجه درباره علت آن چه می گوید؟

زمان شروع، مدت حملات و عامل تحریک کننده می توانند سرنخ های مهمی ایجاد کنند.

این جدول فقط برای شناخت الگوهای شایع است و برای تشخیص قطعی بیماری کافی نیست.

علت سرگیجه هنگام بلند شدن چیست؟

اگر پس از بلند شدن از تخت یا صندلی دچار سبکی سر، سیاهی رفتن چشم و احساس ضعف می شوید، افت فشار خون وضعیتی یکی از احتمالات است.

اما اگر هنگام بلند شدن از تخت یا چرخاندن سر احساس می کنید محیط برای چند ثانیه می چرخد، BPPV نیز می تواند مطرح باشد.

بنابراین عبارت «وقتی بلند می شوم سرگیجه می گیرم» به تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست.

علت سرگیجه هنگام خوابیدن یا غلت زدن در تخت چیست؟

اگر حمله کوتاه سرگیجه به طور مشخص با خوابیدن، غلت زدن به یک سمت، بلند شدن از تخت، خم شدن یا نگاه کردن به بالا ایجاد شود، BPPV یکی از مهم ترین احتمالات است.

در این شرایط انجام معاینات وضعیتی مانند Dix-Hallpike می تواند به تشخیص کمک کند.

علت سرگیجه و حالت تهوع چیست؟

سیستم تعادلی گوش داخلی ارتباط نزدیکی با مراکز کنترل تهوع در مغز دارد. به همین دلیل بسیاری از اختلالات وستیبولار می توانند همزمان باعث سرگیجه، تهوع و گاهی استفراغ شوند.

اما این ترکیب فقط مختص بیماری گوش نیست و در میگرن و بعضی بیماری های دیگر نیز دیده می شود.

اگر سرگیجه و تهوع بیشتر هنگام سفر با خودرو ایجاد می شوند، ممکن است مشکل مربوط به ماشین گرفتگی یا Motion Sickness باشد که به دلیل ناهماهنگی اطلاعات دریافتی از چشم و سیستم تعادل ایجاد می شود.

سرگیجه همراه با وزوز گوش نشانه چیست؟

وجود وزوز گوش می تواند در تشخیص علت سرگیجه کمک کننده باشد، اما به تنهایی یک بیماری مشخص را ثابت نمی کند.

سرگیجه همراه با وزوز، کاهش شنوایی یا احساس پری گوش ممکن است در برخی بیماری های گوش داخلی مانند منیر دیده شود.

اگر صدا در گوش ضربان دار و هماهنگ با نبض باشد، موضوع متفاوت است و ممکن است بررسی های اختصاصی لازم باشد. برای اطلاعات بیشتر می توانید مقاله علت صدای ضربان در گوش را مطالعه کنید.

سرگیجه همراه با کاهش شنوایی چه اهمیتی دارد؟

کاهش شنوایی از علائمی است که می تواند مسیر بررسی سرگیجه را تغییر دهد.

برای مثال:

• کاهش شنوایی نوسانی همراه حملات سرگیجه در بیماری منیر دیده می شود.
• لابیرنتیت ممکن است با سرگیجه و کاهش شنوایی همراه باشد.
• کاهش شنوایی یک طرفه یا نامتقارن ممکن است در بعضی بیماران به بررسی بیشتر نیاز داشته باشد.
• کاهش شنوایی ناگهانی همراه سرگیجه نیازمند ارزیابی سریع است.

در بیمارانی که سرگیجه با کاهش شنوایی، وزوز یا احساس پری گوش همراه است، تست شنوایی یا ادیومتری می تواند از بررسی های مهم باشد.

آیا عفونت گوش باعث سرگیجه می شود؟

بعضی بیماری های گوش می توانند با سرگیجه یا عدم تعادل همراه شوند، اما هر عفونت ساده گوش باعث سرگیجه دورانی نمی شود.

اگر در کنار سرگیجه علائمی مانند گوش درد، ترشح گوش، کاهش شنوایی یا تب وجود دارد، معاینه گوش اهمیت بیشتری پیدا می کند.

اگر ترشحات گوش دارید، می توانید مقاله چرک گوش؛ علل، علائم، درمان و پیشگیری را نیز مطالعه کنید.

همچنین اگر مشکل همراه با خارش، گرفتگی یا ترشحات قارچی است، توضیحات کامل در مقاله قارچ گوش؛ علل، علائم، تشخیص و روش های درمان آمده است.

سرگیجه در کودکان

علت های سرگیجه در کودکان همیشه مشابه بزرگسالان نیستند. میگرن و اختلالات مرتبط با آن، مشکلات گوش، کم آبی، افت فشار و ضربه به سر از مواردی هستند که می توانند در کودکان مطرح باشند.

این موضوع به صورت مستقل در سایت بررسی شده است. برای مطالعه جزئیات بیشتر درباره علت ها، علائم خطر و روش های تشخیص می توانید مقاله سرگیجه در کودکان؛ علت، علائم و روش های درمان را مطالعه کنید.

سرگیجه در سالمندان

سرگیجه و عدم تعادل در سالمندان اهمیت ویژه ای دارد، زیرا علاوه بر علت اصلی، خطر زمین خوردن و شکستگی نیز افزایش می یابد.

در این سنین ممکن است چند عامل به طور همزمان نقش داشته باشند، مانند:

• BPPV
• افت فشار خون
• مصرف چند دارو
• کاهش بینایی
• ضعف عضلات
• نوروپاتی
• کاهش عملکرد سیستم تعادلی

بنابراین در سالمندان بررسی وضعیت راه رفتن، خطر زمین خوردن و داروهای مصرفی نیز بخشی از ارزیابی است.

چه نوع سرگیجه ای خطرناک است؟

بیشتر سرگیجه ها ناشی از بیماری خطرناک نیستند، اما بعضی علائم همراه نیازمند توجه فوری هستند.

اگر سرگیجه جدید همراه یکی از موارد زیر باشد، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:

• ضعف یا بی حسی جدید در صورت، دست یا پا
• کج شدن صورت
• اختلال ناگهانی در صحبت کردن
• دوبینی یا اختلال جدید بینایی
• اختلال شدید و ناگهانی در راه رفتن
• ناتوانی در ایستادن بدون کمک
• کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی
• سردرد ناگهانی و بسیار شدید
• عدم هماهنگی شدید اندام ها
• درد قفسه سینه یا تنگی نفس
• کاهش شنوایی ناگهانی
• بروز علائم عصبی جدید همراه سرگیجه

وجود عوامل خطر مهم عروقی، یافته های عصبی یا مخچه ای غیرعادی و برخی انواع کاهش شنوایی نیز می تواند نیاز به بررسی تکمیلی را بیشتر کند.

سرگیجه چگونه تشخیص داده می شود؟

هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که علت تمام انواع سرگیجه را مشخص کند.

اولین و مهم ترین مرحله گرفتن شرح حال دقیق و انجام معاینه هدفمند است.

پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:

• سرگیجه از چه زمانی شروع شده است؟
• هر حمله چقدر طول می کشد؟
• آیا با حرکت سر شروع می شود؟
• آیا هنگام ایستادن ایجاد می شود؟
• بین حملات وضعیت کاملاً طبیعی است؟
• آیا وزوز گوش وجود دارد؟
• آیا شنوایی تغییر کرده است؟
• آیا احساس پری یا فشار گوش وجود دارد؟
• آیا بیمار سابقه میگرن دارد؟
• تهوع یا استفراغ وجود دارد؟
• آیا علائم عصبی همراه دیده می شوند؟
• چه داروهایی مصرف می شوند؟
• سابقه بیماری یا جراحی گوش وجود دارد؟

پس از آن، براساس علائم و معاینه، بررسی های لازم انتخاب می شوند.

معاینه گوش

مجرای گوش و پرده گوش بررسی می شوند تا مشکلاتی مانند عفونت، ترشح، آسیب پرده گوش یا سایر بیماری ها مشخص شوند.

بررسی حرکات چشم و نیستاگموس

سیستم تعادلی گوش ارتباط نزدیکی با حرکات چشم دارد. بررسی نوع و جهت نیستاگموس می تواند در کنار سایر یافته های معاینه به تشخیص کمک کند.

تست Dix-Hallpike

در بیمارانی که سرگیجه آنها با تغییر وضعیت ایجاد می شود، Dix-Hallpike می تواند برای بررسی BPPV کانال خلفی استفاده شود.

اندازه گیری فشار خون وضعیتی

اگر بیمار هنگام ایستادن دچار سبکی سر می شود، اندازه گیری فشار خون در حالت خوابیده و ایستاده ممکن است لازم باشد.

تست شنوایی یا ادیومتری

اگر سرگیجه همراه با کاهش شنوایی، وزوز یا احساس پری گوش باشد، تست شنوایی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در ارزیابی بیماری منیر نیز ادیوگرام یکی از بررسی های مهم است.

تست های تعادل

برحسب شرایط بیمار ممکن است آزمایش هایی مانند موارد زیر درخواست شوند:

• VNG
• تست کالریک
• vHIT
• VEMP

هرکدام از این تست ها بخش متفاوتی از سیستم تعادلی را بررسی می کنند و انجام همه آنها برای تمام بیماران ضروری نیست.

آیا برای سرگیجه MRI یا سی تی اسکن لازم است؟

خیر. هر فردی که سرگیجه دارد نیازمند MRI یا CT نیست.

در فردی با علائم کاملاً تیپیک BPPV و بدون یافته عصبی غیرعادی، تصویربرداری معمولاً به صورت روتین لازم نیست.

MRI بیشتر زمانی مطرح می شود که مواردی مانند اینها وجود داشته باشند:

• یافته عصبی غیرطبیعی
• احتمال علت مرکزی
• یافته غیرعادی مخچه ای
• کاهش شنوایی پیشرونده یا نامتقارن
• سرگیجه با الگوی غیرمعمول
• عوامل خطر مهم بیماری های عروقی
• احتمال ضایعات مسیر عصب شنوایی یا ناحیه زاویه مخچه و پل مغزی

اگر تصویربرداری برای بررسی علت مرکزی سرگیجه لازم باشد، MRI معمولاً برای مشاهده ساقه مغز، مخچه و مسیرهای عصبی مناسب تر از CT است. CT استخوان تمپورال نیز در برخی بیماری های خاص ساختاری و استخوانی گوش کاربرد دارد.

درمان سرگیجه چگونه انجام می شود؟

مهم ترین اصل در درمان این است که برای همه انواع سرگیجه یک روش درمانی وجود ندارد.

درمان باید متناسب با علت انتخاب شود.

درمان BPPV با مانور

اگر BPPV تشخیص داده شود، درمان اصلی معمولاً مانورهای جابه جایی ذرات گوش داخلی است.

مانور Epley بیشتر برای بعضی انواع BPPV کانال خلفی کاربرد دارد، در حالی که درگیری کانال های دیگر ممکن است نیازمند مانور دیگری باشد.

بنابراین قبل از انجام مانور باید مشخص شود:

• آیا سرگیجه واقعاً BPPV است؟
• کدام سمت درگیر است؟
• کدام کانال گوش درگیر شده است؟

آیا مانور Epley را می توان در خانه انجام داد؟

در بعضی بیماران پس از تشخیص و آموزش صحیح می توان مانور مناسب را در خانه انجام داد، اما انجام خودسرانه آن برای هر نوع سرگیجه توصیه نمی شود.

هر سرگیجه ای BPPV نیست و علاوه بر نوع و سمت درگیری، شرایط گردن و ستون فقرات و بیماری های همراه بیمار نیز باید در نظر گرفته شوند.

درمان التهاب عصب تعادلی

در مرحله حاد ممکن است برای مدت کوتاهی داروهایی برای کنترل تهوع و سرگیجه شدید استفاده شوند.

پس از کاهش علائم شدید، بازگشت تدریجی به فعالیت و توانبخشی وستیبولار اهمیت پیدا می کند. مصرف طولانی و بدون نیاز بعضی داروهای مهارکننده سیستم تعادل ممکن است روند جبران طبیعی سیستم عصبی را کند کند.

توانبخشی وستیبولار چیست؟

توانبخشی وستیبولار مجموعه ای از تمرین های تخصصی است که برای کاهش سرگیجه، بهبود ثبات نگاه و افزایش تعادل طراحی می شود.

تمرین ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تثبیت نگاه
• هماهنگی حرکت چشم و سر
• تمرین های تعادلی
• تمرین راه رفتن
• عادت دادن تدریجی سیستم عصبی به حرکات تحریک کننده علائم

نوع تمرین باید براساس علت و وضعیت هر بیمار انتخاب شود.

درمان بیماری منیر

درمان منیر بسته به شدت و تعداد حملات، وضعیت شنوایی و میزان تأثیر بیماری بر زندگی روزمره متفاوت است.

بسته به شرایط ممکن است شامل:

• آموزش و اصلاح سبک زندگی
• توصیه های غذایی مناسب
• درمان دارویی در بیماران منتخب
• کنترل کوتاه مدت حملات
• تزریق دارو داخل گوش در برخی بیماران
• درمان های جراحی در موارد منتخب و مقاوم

باشد.

بیمار نباید داروهای مربوط به منیر را براساس تجربه دیگران شروع، قطع یا برای مدت طولانی تمدید کند.

درمان میگرن وستیبولار

درمان ممکن است شامل:

• خواب منظم
• وعده های غذایی منظم
• فعالیت بدنی مناسب
• شناسایی عوامل تحریک کننده میگرن
• مدیریت استرس
• درمان دارویی میگرن در صورت نیاز

باشد.

نوع دارو به تعداد حملات، شدت علائم و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.

درمان سرگیجه ناشی از افت فشار

ابتدا باید علت افت فشار مشخص شود.

ممکن است اصلاح کم آبی، بررسی داروهای مصرفی یا ارزیابی بیماری های قلبی و سایر مشکلات زمینه ای لازم باشد.

افزایش خودسرانه نمک یا مایعات برای همه بیماران مناسب نیست، به خصوص در افرادی که بیماری قلبی، کلیوی یا فشار خون دارند.

درمان سرگیجه ناشی از کم خونی و مشکلات متابولیک

اگر سرگیجه ناشی از کم خونی، افت قند یا بیماری دیگری باشد، درمان بیماری زمینه ای اهمیت بیشتری از مصرف داروی ضد سرگیجه دارد.

به همین دلیل، مصرف خودسرانه آهن، ویتامین B12 یا سایر مکمل ها فقط به دلیل وجود سرگیجه توصیه نمی شود.

آیا قرص سرگیجه درمان قطعی است؟

خیر.

بعضی داروها می توانند برای مدت کوتاهی شدت سرگیجه یا تهوع را کاهش دهند، اما لزوماً علت بیماری را درمان نمی کنند.

برای مثال در BPPV درمان اصلی مانور مناسب است، نه مصرف طولانی داروی ضد سرگیجه.

در بعضی بیماری های وستیبولار نیز مصرف طولانی داروهای مهارکننده سیستم تعادل ممکن است روند جبران مغزی را به تأخیر بیندازد.

بنابراین بهتر است داروی ضد سرگیجه بدون تشخیص علت و به صورت طولانی مدت خودسرانه مصرف نشود.

برای کاهش سرگیجه در خانه چه کار کنیم؟

تا زمانی که علت سرگیجه مشخص نشده است، اقدامات خانگی بیشتر برای کاهش خطر آسیب و کنترل موقت علائم هستند و جای تشخیص پزشکی را نمی گیرند.

• هنگام شروع سرگیجه بنشینید یا دراز بکشید.
• از بلند شدن ناگهانی خودداری کنید.
• هنگام سرگیجه رانندگی نکنید.
• از کار در ارتفاع و بالا رفتن از نردبان پرهیز کنید.
• در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، از کم آبی بدن جلوگیری کنید.
• مسیر رفت و آمد شبانه در منزل را روشن نگه دارید.
• در سالمندان عوامل خطر زمین خوردن را کاهش دهید.
• زمان شروع، طول حمله و عامل تحریک کننده را یادداشت کنید.
• دارو یا مکمل جدید را خودسرانه برای سرگیجه شروع نکنید.
• مانورهای گوش را بدون مشخص شدن نوع سرگیجه به صورت تصادفی انجام ندهید.

چه زمانی برای سرگیجه به متخصص مراجعه کنیم؟

بررسی توسط متخصص گوش، حلق و بینی به خصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:

• سرگیجه دورانی تکرارشونده
• سرگیجه با تغییر وضعیت سر
• سرگیجه همراه وزوز
• سرگیجه همراه کاهش شنوایی
• احساس پری یا فشار گوش
• عدم تعادل مداوم
• سرگیجه پس از بیماری یا جراحی گوش
• حملات مکرر بدون علت مشخص

در این شرایط ممکن است علاوه بر معاینه گوش، تست شنوایی و در بعضی بیماران بررسی تخصصی سیستم تعادلی لازم باشد.

آیا سرگیجه قابل درمان است؟

در بسیاری از بیماران بله، اما نتیجه درمان به علت بستگی دارد.

BPPV: اغلب به مانورهای مناسب پاسخ خوبی می دهد.

نوریت وستیبولار: در بسیاری از بیماران به تدریج بهتر می شود و توانبخشی می تواند در بازیابی تعادل مؤثر باشد.

بیماری منیر: معمولاً بیماری مزمنی است و هدف درمان کاهش حملات و حفظ شنوایی و کیفیت زندگی است.

میگرن وستیبولار: در بسیاری از افراد با کنترل میگرن و عوامل تحریک کننده قابل مدیریت است.

افت فشار، کم آبی و مشکلات متابولیک: با درمان عامل زمینه ای ممکن است برطرف شوند.

بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «برای سرگیجه چه قرصی بخوریم؟»، بلکه مهم تر از آن باید مشخص شود علت سرگیجه چیست؟

سوالات متداول درباره سرگیجه

جمع بندی

سرگیجه یک بیماری واحد نیست، بلکه علامتی است که می تواند علت های مختلفی داشته باشد. BPPV، التهاب عصب تعادلی، لابیرنتیت، بیماری منیر و میگرن وستیبولار از مهم ترین علت های سرگیجه هستند، اما افت فشار خون، کم خونی، مشکلات متابولیک، بیماری های قلبی، مصرف بعضی داروها و برخی بیماری های عصبی نیز می توانند سرگیجه یا عدم تعادل ایجاد کنند.

برای تشخیص علت، فقط نوع احساس بیمار کافی نیست. زمان شروع، مدت حمله، عامل تحریک کننده، وجود کاهش شنوایی یا وزوز و علائم عصبی اطلاعات بسیار مهمی در اختیار پزشک قرار می دهند. همچنین همه بیماران به MRI، تست های متعدد تعادل یا داروی ضد سرگیجه نیاز ندارند.